Stale węglowe i niskostopowe, takie jak O1, NC6, 80CrV2 czy 1084, hartuje się zwykle w 780 do 880°C. Nierdzewne stale nożowe (14C28N, N690, 440C) potrzebują 1000 do 1080°C, a stale proszkowe w rodzaju M390 nawet 1100 do 1180°C. Dokładną temperaturę podaje karta producenta konkretnej stali. Poniżej zebraliśmy wartości z tych kart w jednej tabeli.
Tabela temperatur hartowania (dane producentów stali)
Twardość po odpuszczaniu to wartość z wykresu albo tabeli w karcie producenta. W warsztacie zależy jeszcze od grubości ostrza, ośrodka chłodzenia i dokładności pieca, więc traktuj ją jako punkt odniesienia, nie gwarancję.
| Stal | Inne oznaczenia | Hartowanie | Chłodzenie | Odpuszczanie i twardość (około) |
|---|---|---|---|---|
| O1 | 1.2510, 100MnCrW4, Böhler K460 | 780 do 820°C | olej | 200°C: 62,5 HRC |
| O2 | 1.2842, 90MnCrV8, Böhler K720 | 790 do 820°C | olej | 200°C: 62,5 HRC |
| NC6 | 1.2063, 145Cr6 | 830 do 860°C (karta huty), 810 do 830°C (dystrybutorzy) | olej | 200°C: 62 HRC |
| D2 | 1.2379, NC11LV, Böhler K110 | 1030 do 1070°C | olej, gaz albo powietrze | 200°C: 59 HRC (hartowanie 1070°C) |
| 1.4116 | X50CrMoV15 | 980 do 1030°C | olej albo powietrze | 200°C: 52,5 do 57,5 HRC |
| 440C | 1.4125, X105CrMo17 | 1020 do 1050°C | olej | 200°C: 57 HRC |
| N690 | Böhler N690, 1.4528 | 1030 do 1080°C | szybkie, odpuszczanie od razu | 200°C: 57,5 HRC (hartowanie 1030°C) |
| 14C28N | Alleima (Sandvik) 14C28N | 1050°C | olej, do 600°C w 2 minuty | 175°C: 59,5 HRC, z wymrażaniem 62 HRC |
| 13C26 (AEB-L) | Alleima 13C26 | 1060°C | olej, do 600°C w 2 minuty | 200°C: 58,5 HRC |
| Elmax | Uddeholm Elmax | 1050 do 1100°C, zwykle 1080°C | powietrze albo gaz | 250°C: 57,5 HRC (hartowanie 1100°C) |
| CPM S30V | Crucible S30V | 1035 do 1095°C, zalecana 1065°C | powietrze, gaz albo olej przerywany | 200°C: 57,5 HRC, z wymrażaniem 60,5 HRC |
| M390 | Böhler M390 Microclean | 1100 do 1180°C | szybkie, olej albo gaz | 200°C: 59,5 HRC, z wymrażaniem 61,5 HRC |
Popularne stale węglowe z kowalskich warsztatów nie mają pełnych kart u producentów, którzy publikują tylko skład. Poniżej wartości podawane przez dystrybutora stali nożowych (Alpha Knife Supply), do sprawdzenia przy konkretnej partii:
| Stal | Hartowanie | Chłodzenie | Odpuszczanie 200°C (około) |
|---|---|---|---|
| 80CrV2 (1.2235) | 840 do 880°C | olej średnio szybki | 60 HRC |
| 1084 | 816°C | olej szybki do średniego | 60 HRC |
| 1095 | 802°C | olej szybki | 63 HRC |
| 15N20 (75Ni8, 1.5634) | 804°C | olej średnio szybki | 59 HRC |
VG10 nie ma w tabeli, bo producent (Takefu) publikuje tylko skład i twardość docelową, bez parametrów hartowania.
Dlaczego każda stal ma inną temperaturę
Hartowanie polega na nagrzaniu stali do zakresu, w którym jej struktura zmienia się w austenit, i szybkim schłodzeniu, po którym powstaje twardy martenzyt. Zwykła stal węglowa zaczyna tę przemianę powyżej 727°C, dlatego O1, 1084 czy 80CrV2 hartuje się w okolicach 800°C.
Chrom, molibden i wanad tworzą węgliki, które trzeba częściowo rozpuścić, żeby węgiel przeszedł do austenitu. Im więcej tych dodatków, tym wyżej trzeba grzać. Stale nierdzewne z 13 do 18 % chromu wymagają już ponad 1000°C, a stale proszkowe z dużą ilością wanadu jeszcze więcej.
Ile wygrzewać stal w temperaturze hartowania
Czas wygrzewania liczy się od chwili, gdy ostrze ma temperaturę pieca, a nie od momentu, gdy sterownik pokaże zadaną wartość. Producenci podają:
| Stal | Czas wygrzewania |
|---|---|
| O1, O2, D2 (Böhler) | 15 do 30 minut po wyrównaniu temperatury |
| N690 (Böhler) | 15 do 30 minut po pełnym nagrzaniu |
| M390 (Böhler) | 20 do 30 minut w 1100 do 1150°C albo 5 do 10 minut w 1151 do 1180°C |
| Elmax (Uddeholm) | 30 minut |
| 14C28N (Alleima), pojedyncze ostrza | 2,5 mm: 5 min, 3 mm: 6 min, 3,5 mm: 8 min, 4 mm: 12 min (czas w piecu) |
Dłużej nie znaczy lepiej. Przy zbyt długim albo zbyt gorącym wygrzewaniu rośnie ziarno i ilość austenitu szczątkowego, a ostrze wychodzi kruche albo za miękkie.
Chłodzenie: olej, powietrze czy płyty
Stale węglowe i niskostopowe (O1, NC6, 80CrV2, 1084, 1095) chłodzi się w oleju. Ośrodek musi pasować do stali: 1095 potrzebuje szybkiego oleju, 80CrV2 i 15N20 średnio szybkiego.
D2, Elmax i S30V twardnieją także na powietrzu albo w gazie. Ostrza z cienkiej taśmy nożownicy często chłodzą między aluminiowymi płytami.
Przy stalach nierdzewnych liczy się szybkość. Alleima podaje dla 14C28N i 13C26, że ostrze ma zejść do 600°C w ciągu 2 minut. Przy wolniejszym chłodzeniu na granicach ziaren zostają węgliki, które pogarszają właściwości ostrza.
Odpuszczanie zaraz po hartowaniu
Po hartowaniu stal jest bardzo twarda, ale krucha. Odpuszczanie zmniejsza naprężenia i ustala docelową twardość.
Producenci zalecają odpuszczać od razu: Uddeholm wtedy, gdy narzędzie ma 50 do 70°C, Böhler i Aubert & Duval bezpośrednio po hartowaniu. Najczęściej robi się dwa cykle po 2 godziny, z ostudzeniem do temperatury pokojowej pomiędzy nimi.
Dla noży typowy zakres to 150 do 250°C. Im wyższa temperatura odpuszczania, tym niższa twardość i większa odporność ostrza na wyszczerbienia.
Wymrażanie
Część stali nierdzewnych zyskuje po wymrożeniu. Według Alleimy 14C28N i 13C26 po schłodzeniu do -70°C są twardsze o 1 do 2 HRC. Böhler podaje dla M390 wymrażanie w -80°C przez 2 godziny jako opcję dla maksymalnej odporności na zużycie. Wymrażanie robi się między hartowaniem a odpuszczaniem i zawsze kończy odpuszczaniem.
Ochrona przed odwęgleniem
W wysokiej temperaturze, a szczególnie powyżej 1000°C, powietrze w komorze wypala węgiel z powierzchni ostrza i ją utlenia. Stal nierdzewną zawija się więc przed hartowaniem w szczelną kopertę z folii ze stali nierdzewnej, a stale węglowe chroni się pastą albo krótkim czasem wygrzewania. Folię do hartowania mamy w sklepie.
Jak ustawić piec
- Sprawdź w tabeli zakres dla swojej stali. Jeśli stal nie ma oznaczenia, najpierw ustal gatunek, bo różnica między O1 a D2 to ponad 200°C.
- Stale wysokostopowe grzej z przystankiem. Uddeholm zaleca dla Elmax podgrzewanie wstępne 600 do 850°C, a Crucible dla S30V 845 do 870°C. W piecu z programowalnym sterownikiem ustawia się to jako osobne kroki programu.
- Czas wygrzewania odmierzaj od wyrównania temperatury ostrza. Przy sterowniku manualnym ustaw temperaturę, odczekaj, aż piec wróci do niej po włożeniu ostrza, i dopiero wtedy włącz stoper.
- Chłodź od razu i w ośrodku zalecanym dla stali, potem odpuszczaj w ciągu kilkunastu minut.
Wszystkie piece MiniHell, łącznie z 600 XL, osiągają 1200°C, czyli więcej, niż wymaga którakolwiek stal z tabeli, łącznie z M390. Wersje z PID mają sterownik Novus N1050 z 5 programami po 4 kroki, które można połączyć w jeden cykl do 20 kroków. Podgrzewanie wstępne i wygrzewanie zapisuje się więc jako jeden program, a odpuszczanie jako drugi. Zobacz piece hartownicze MiniHell.
Najczęstsze błędy
- Za wysoka temperatura: zamiast większej twardości ostrze ma jej mniej, bo zostaje dużo austenitu szczątkowego. Alleima podaje dla 14C28N do 30 % austenitu szczątkowego przy przegrzaniu.
- Za niska temperatura: węgliki się nie rozpuszczają i stal nie osiąga pełnej twardości.
- Liczenie czasu od wskazania sterownika zamiast od wyrównania temperatury ostrza.
- Za długa przerwa między hartowaniem a odpuszczaniem, w której hartowana stal może pęknąć.
- Ocena temperatury po kolorze żaru. Różnica 20 do 30°C zmienia wynik, a barwy wyglądają inaczej przy każdym świetle.
Rada od producenta
„Najbardziej trzeba uważać, żeby nie przegrzać stali. Według mnie najbardziej zgubne jest przekroczenie temperatury austenityzacji. Druga rzecz to za długie przetrzymanie detalu w piecu, bo może prowadzić do rozrostu ziarna wewnątrz obrabianego elementu i pogorszenia jego właściwości.”
Baltazar Pawłowski, MiniHell
Najczęstsze pytania
Jaka temperatura hartowania stali węglowej?
Stale węglowe i niskostopowe hartuje się zwykle w 780 do 880°C: O1 w 780 do 820°C, NC6 w 810 do 860°C, 80CrV2 w 840 do 880°C, 1084 około 816°C. Chłodzenie w oleju.
Jaka temperatura hartowania stali nierdzewnej na noże?
Najczęściej 1000 do 1080°C: 14C28N 1050°C, 13C26 1060°C, N690 1030 do 1080°C, 440C 1020 do 1050°C. Stale proszkowe, takie jak M390, potrzebują 1100 do 1180°C.
Jak długo trzymać stal w temperaturze hartowania?
Zależnie od stali i grubości: od około 5 minut dla cienkiej taśmy 14C28N do 30 minut dla Elmax i D2. Czas liczy się od chwili, gdy ostrze ma temperaturę pieca.
Jaka temperatura hartowania stali D2 (NC11LV)?
Böhler podaje dla K110 (D2) 1030 do 1070°C, wygrzewanie 15 do 30 minut i chłodzenie w oleju, gazie albo powietrzu. Odpuszczanie w 200°C daje około 59 HRC.
Czy test magnesem wystarczy do hartowania?
Stal węglowa przestaje przyciągać magnes w okolicach 770°C, więc magnes podpowiada, że jesteś blisko zakresu hartowania prostych stali węglowych. Nie mówi jednak, czy masz 800 czy 850°C, a przy stalach nierdzewnych jest bezużyteczny.
Czy po hartowaniu trzeba odpuszczać?
Tak. Bez odpuszczania ostrze jest kruche i może pęknąć przy pierwszym uderzeniu. Producenci zalecają odpuszczanie od razu po hartowaniu, zwykle dwa razy po 2 godziny.
Czy w piecu bez programatora da się zahartować stal nierdzewną?
Tak, jeśli piec osiąga potrzebną temperaturę i trzyma ją stabilnie. Programator ułatwia podgrzewanie wstępne i powtarzalność, ale przy sterowniku manualnym te same kroki robi się ręcznie, z termometrem pieca i stoperem.
Źródła
Karty producentów stali, odczyt 11.10.2026:
- voestalpine Böhler: K110 (D2), K460 (O1), K720 (O2), N690, M390 Microclean
- Uddeholm: Elmax SuperClean (Edition 10, 2023)
- Alleima: 14C28N, 13C26 i programy hartowania
- Crucible: CPM S30V
- Aubert & Duval: XDBD (440C)
- SIJ Metal Ravne: SIHARD 2063 (NC6), SINOXX 4116, SINOXX 4125
- Alpha Knife Supply: wykresy dla 80CrV2, 1084, 1095, 15N20 (dystrybutor)
Aktualizacja: 15 października 2026.